Współuzależnienie i DDA: gdy uzależnienie dotyka całej rodziny

Przez ponad piętnaście lat pracowałam w ośrodkach MONAR. Spotykałam tam osoby uzależnione, ale bardzo szybko zrozumiałam, że uzależnienie nigdy nie dotyczy tylko jednej osoby. Za każdym, kto trafiał na terapię, stała rodzina: partnerka lub partner, rodzice, dzieci, rodzeństwo. Ludzie, którzy latami żyli w napięciu, choć rzadko ktoś pytał, jak oni się mają.

Czym jest współuzależnienie

Współuzależnienie to sposób funkcjonowania, który rozwija się u kogoś, kto żyje blisko osoby uzależnionej. Nie jest wadą charakteru ani winą. To raczej zestaw strategii przetrwania, które kiedyś miały sens, a z czasem zaczynają odbierać życie.

Może to wyglądać tak, że cała Twoja uwaga skupia się na drugiej osobie. Sprawdzasz, czy piła, w jakim jest nastroju, czy wróci na czas. Tłumaczysz ją przed innymi, spłacasz długi, ukrywasz problem przed rodziną. Coraz mniej wiesz o sobie: czego chcesz, co lubisz, jak się czujesz. Wahania jej nastroju stają się Twoimi wahaniami. Pojawia się wstyd, izolacja, a do tego przekonanie, że jeśli tylko bardziej się postarasz, wszystko się ułoży.

Uzależnienie nie musi dotyczyć alkoholu. Podobne mechanizmy widziałam w rodzinach osób uzależnionych od narkotyków i hazardu, a w czasie pracy w NETporadni także od internetu i gier.

Dorosłe Dzieci Alkoholików

Skrót DDA odnosi się do osób, które dorastały w rodzinie z problemem alkoholowym. Nie jest to diagnoza, raczej nazwa dla pewnego doświadczenia i jego śladów. Dziecko w takim domu uczy się czujności. Szybko odczytuje nastroje dorosłych, wie, kiedy lepiej być niewidocznym, bierze na siebie obowiązki, których nie powinno dźwigać.

Wiele osób latami nie łączy swoich trudności z domem rodzinnym. Mówią: „U nas nie było tak źle, tata pił tylko w weekendy”. Nie chodzi o to, żeby kogokolwiek oskarżać. Chodzi o to, żeby zobaczyć, skąd wzięły się pewne odruchy, i sprawdzić, czy nadal są Ci potrzebne.

W dorosłości te umiejętności bywają bardzo przydatne w pracy, ale w bliskich relacjach często przeszkadzają. Trudno zaufać, trudno odpocząć, trudno poprosić o coś dla siebie. Pojawia się nadmierna odpowiedzialność za innych albo, przeciwnie, unikanie bliskości. Podobne ślady noszą osoby wychowane w rodzinach z innymi trudnościami, na przykład z przemocą albo chorobą psychiczną rodzica. Mówi się wtedy czasem o DDD, czyli Dorosłych Dzieciach z rodzin Dysfunkcyjnych.

Wsparcie dla bliskich

Często słyszę pytanie: „Jak mam mu pomóc, skoro on nie chce się leczyć?”. To ważne pytanie, ale terapia dla bliskich zaczyna się od innego. Od tego, jak Ty się masz i czego Ty potrzebujesz. Nie masz wpływu na to, czy druga osoba przestanie pić. Masz wpływ na to, jak dbasz o siebie, gdzie stawiasz granice i czy zostajesz z tym sama lub sam.

W gabinecie przyglądamy się temu, co dzieje się w Twoim życiu, bez oceniania i bez gotowych recept. Czasem praca dotyczy bieżącej sytuacji i decyzji, które przed Tobą stoją. Czasem sięgamy głębiej, do wzorców wyniesionych z domu, które wracają w kolejnych związkach. Zmiana bywa powolna, ale wiele osób stopniowo odzyskuje poczucie, że ich życie znów należy do nich.

Pomocne bywają też grupy wsparcia dla bliskich osób uzależnionych i dla DDA. Spotkanie ludzi z podobnym doświadczeniem często przynosi ulgę, bo to, co latami wydawało się wstydliwą tajemnicą, nagle okazuje się zrozumiałe dla innych. Terapia indywidualna i grupa mogą się dobrze uzupełniać.

Jeśli w Twoim domu dochodzi do przemocy albo czujesz, że Ty lub ktoś bliski jest w niebezpieczeństwie, dzwoń pod 112. Całodobowo możesz też porozmawiać z Centrum Wsparcia pod numerem 800 70 2222. Młodzież może dzwonić pod 116 111.

Jeśli rozpoznajesz siebie w tym tekście, możesz przyjść na konsultację. Nie musisz mieć pewności, czy to „już współuzależnienie”, żeby porozmawiać o tym, co Cię niepokoi.